Site Haritası
Ulusal haberler

Üyelik Girişi
Yavuz Atıl
atilyav@gmail.com
Monsieur, Madame, Mademoiselle
01/01/2012

Monsieur, Madame, Mademoiselle

İnsanoğlu, asırlar boyunca  birbirlerine, söze başlamadan önce  bir hitabet biçimi geliştirmiştir. Bunun, saygıdan mı, yoksa duyulan yakınlık ve samimiyetten mi olduğu konusunun  ise toplumların yaşayış  biçimleri, gelenek ve  görenekleriyle bağlantılı olduğunu düşünmekteyim.

Örneğin, Fransızlar bizim dilimizdeki Bay’ın karşılığı olarak   Monsieur sözcüğünü kullanırlar. Sözcüğü etimolojik olarak incelediğimizde, Fransız devriminden önce hüküm süren derebeylerine (seigneur) ait bir hitabet biçimi çıkar karşımıza. Mon Seigneur- Monsieur olarak değişime uğramıştır. Yine bizim kullandığımız Bayan’ın karşılığı olarak Madame sözcüğünü kullanırlar. 1664 yıllarında kullanılmaya başlayan bu sözcüğün anlamı  evin yöneticisi anlamına gelmekle birlikte Fransız şövalyelerinin eşlerine  addedilen bir ünvan olarak da kullanılmıştır. Fransızların bir de Mademoiselle’leri vardır. Bu da günümüzde henüz evlenmemiş bayanlara verilen bir ünvandır. 1600’lü yıllarda kralın erkek kardeşinin büyük kızına verilen bir ünvandı. Biz bunu küçük hanım diye anlamlandırabiliriz.

Bizim dilimizdeki sanlara gelince :

Bay, çağatay Türkçesinde zengin demektir. Cumhuriyetin ilk yıllarında Mr. karşılığı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Divânu Lügatit-Türk de şöyle geçer:"Kırk yılda, bay ile ciğay (fakir)  bir olurmuş.". Günümüzde "Bay" kelimesi erkekler için statü belirten bir kavramdır. Saygınlık anlamı içerir.

Bayan sözcüğü de Bay’dan türetilmiştir. Ancak, ben Hanım’ı tercih ederim. Söylenir ki, bir gün Cengiz Han, tüm hanları toplamış, sağ yanına da eşini oturtmuş; 
Cengiz Han hanlarına, 

-“Ben Hanlar Han’ı Cengiz Han, hepinizin hanıyım”, eşini göstererek;

-“Bu da benim HAN IM” demiş. 

İşte erkeklerin ”eşim” anlamına söyledikleri ”hanım” kelimesi 
oradan geliyor.  Ne kadar insanca değil mi? Kadın adı da var, yeri de ve saygınlığı da.

Şimdi, hepimizin bildiği bu konuları neden anlatıyorum ? Yukarıda, isimlerin başlarına konulan bu ünvanların toplumların yapısıyla derin bir bağlantısı olduğunu vurgulamıştım. Yaklaşık 30 yıldan bu yana Fransızlarla içiçe yaşamaktayım. Bu toplumun, Monsieur, Madame, Mademoiselle gibi sanlarından başka kullandığı doğru dürüst ünvanları çok azdır. Fransız çocuklar, anne ve babalarının kız veya erkek  kardeşlerine, amca ve hala derler. bizdeki gibi teyze, dayı yoktur onlarda. Elti, görümce, bacanak, kayınbirader, kaynana, kaynata ise hiç kullanılmaz. Bütün bunlara Fransızlar tek bir ünvan vermişlerdir. Beau Frère, Belle sœur, belle mère, beau père (Cici kardeş.cici anne-baba.)

Bir de bizim kendimize has, kişilerin görünüş ve davranışlarına karşı yakıştırdığımız ünvanlarımız vardır : Usta, şef, genç, pehlivan, delikanlı, kaptan, kardeş, birader, hemşerim, bacım, üstad, hoca, yenge, hocam, arkadaşım, oğlum, kızım, gardaş, gülüm, yiğidim, güzelim, kuzum, cancağızım, evladım, gözüm, yakışıklı, muhterem, doktor, bitanem, aslanım.. Gerisini siz getirin.

Fransa’da Monsieur diye hitabedilmekten bıktım usandım. Ülkeme(Bornovamıza)  her geldiğimde, ilk işim pazara alışverişe çıkmaktır.  O güzelim rengarenk meyve sebze dekorlarının arasından geçerken, satıcıların çok sesli bir koro halinde sanki şarkı söylüyormuşçasına  ahenkli  seslerinin eşliğinde alışveriş yaparken, esanafın bana, yerine göre, ağbi, amca, dayı, birader, hocam, baba diye seslenmeleri içimde buruk bir sızı bırakır. Fransızların Mösyö’sü ben, ülkeme geldiğimde, kardeş, baba, amca, dayı oluverir, ülkemin o güzelim insanıyla kaynaşıveririm.

Bu hususta hangi toplumun haklı olduğu kararını  siz, bacılarıma, yengelerime, teyzelerime, amcalarıma, anne ve babalarıma, yiğidim, güzelim, gardaşım delikanlı biricik arkadaşlarıma  bırakıyorum.

Yavuz Atıl

Blois, 26 Şubat 2011



Paylaş | | Yorum Yaz
1278 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

DÜRÜSTLÜĞÜN ZAFER ÇIĞLIĞI… - 31/01/2019
DÜRÜSTLÜĞÜN ZAFER ÇIĞLIĞI…
CESARET… - 18/11/2018
CESARET…
HER DÖNEMİN SANATI - 20/09/2018
HER DÖNEMİN SANATI
BOYNU OKŞANAN KURBANLIK - 07/05/2018
BOYNU OKŞANAN KURBANLIK
SIRDAŞ MI, DÜŞMAN MI? - 22/02/2018
SIRDAŞ MI, DÜŞMAN MI?
Güzeli kullanmak… - 09/01/2018
Güzeli kullanmak…
Ateeeeş… - 21/11/2017
Ateeeeş…
Biz kimseye kin tutmayız.. - 12/09/2017
Biz kimseye kin tutmayız..
AT GÖZLÜĞÜ… - 16/07/2017
AT GÖZLÜĞÜ…
 Devamı